✨ آی یو دی (IUD) چیست و چرا یکی از بهترین روشهای پیشگیری است؟
آی یو دی (IUD) یا دستگاه داخل رحمی، یک وسیلهی کوچک و انعطافپذیر به شکل حرف T است که توسط پزشک متخصص در داخل رحم قرار میگیرد و برای چندین سال از بارداری جلوگیری میکند. این روش که یکی از ایمنترین، مؤثرترین و کمدردسرترین روشهای پیشگیری از بارداری محسوب میشود، با بیش از ۹۹٪ اثربخشی，انتخابی ایدهآل برای زنانی است که به دنبال یک روش طولانیمدت، قابل برگشت و بدون نیاز به مراقبت روزانه هستند.
مهمترین مزیت آی یو دی نسبت به سایر روشهای پیشگیری، عدم نیاز به یادآوری روزانه (مانند قرص) یا اقدامات لحظهای (مانند کاندوم) است. پس از گذاشتن آییودی، دیگر نیازی به نگرانی درباره بارداری ناخواسته ندارید و در صورت تصمیم به بارداری، با برداشتن آییودی توسط پزشک، باروری شما بهسرعت بازمیگردد.
اگر در تهران ساکن هستید و به دنبال بهترین پزشک برای گذاشتن آی یو دی در تهران میگردید، آشنایی با انواع آییودی، مراحل انجام، مراقبتهای لازم و هزینهها به شما در انتخاب آگاهانه کمک خواهد کرد.
بیشتر بخوانید: اقدامات قبل از بارداری
IUD چگونه گذاشته میشود؟
قرار دادن آی یو دی یک اقدام پزشکی کوتاه است که معمولاً در مطب پزشک متخصص زنان انجام میشود. مراحل انجام آن شامل موارد زیر است:
مرحله اول: بررسی شرایط فرد
در ابتدا پزشک درباره سابقه پزشکی، تعداد بارداریها، وضعیت قاعدگی، بیماریهای زمینهای و سابقه عفونتهای تناسلی سوال میکند.
در برخی موارد ممکن است برای بررسی وضعیت رحم، سونوگرافی رحم و تخمدان یا معاینات تکمیلی انجام شود.
مرحله دوم: معاینه رحم
پزشک با استفاده از ابزار مخصوص، دهانه رحم را مشاهده کرده و شرایط لازم برای قرار دادن IUD را بررسی میکند.
مرحله سوم: اندازهگیری رحم
در برخی موارد پزشک عمق رحم را بررسی میکند تا مطمئن شود آی یو دی در محل مناسب قرار میگیرد.
مرحله چهارم: قرار دادن IUD
پس از قرارگیری صحیح، نخهای بسیار نازکی از انتهای آی یو دی خارج میشود که در زمان بررسی یا خارج کردن وسیله به پزشک کمک میکند.
آی یو دی چگونه خارج میشود؟
خارج کردن آی یو دی یک فرآیند ساده است که معمولاً توسط پزشک متخصص زنان در مطب انجام میشود و نسبت به گذاشتن آن زمان بسیار کمتری نیاز دارد. خارج کردن IUD میتواند به دلایل مختلفی مانند پایان مدت استفاده، تصمیم برای بارداری، ایجاد عوارض یا تغییر روش پیشگیری انجام شود.
مرحله اول: بررسی وضعیت IUD
در ابتدا پزشک با معاینه، محل قرارگیری آی یو دی و وضعیت نخهای آن را بررسی میکند. وجود نخهای مخصوص در انتهای آی یو دی باعث میشود پزشک بتواند وسیله را به راحتی خارج کند.
در صورتی که نخها قابل مشاهده نباشند، ممکن است پزشک برای بررسی محل دقیق IUD از روشهایی مانند سونوگرافی رحم استفاده کند.
مرحله دوم: خارج کردن آی یو دی
پس از آمادهسازی، پزشک با استفاده از ابزارهای مخصوص، نخ آی یو دی را به آرامی میکشد و وسیله از رحم خارج میشود. این کار معمولاً چند دقیقه بیشتر طول نمیکشد.
ممکن است فرد هنگام خروج IUD احساس فشار یا گرفتگی کوتاهمدت داشته باشد که معمولاً سریع برطرف میشود.
مرحله سوم: مراقبت پس از خارج کردن IUD
پس از خارج کردن آی یو دی، بیشتر افراد میتوانند فعالیتهای روزمره خود را ادامه دهند. در صورتی که فرد قصد بارداری داشته باشد، معمولاً قدرت باروری پس از خارج کردن IUD به سرعت بازمیگردد.
اگر پس از خارج کردن آی یو دی علائمی مانند خونریزی شدید، درد غیرطبیعی یا ترشحات غیرمعمول ایجاد شود، مراجعه به پزشک ضروری است.
در چه مواردی IUD تجویز میشود؟
متخصص زنان و زایمان در تهران معمولاً زمانی استفاده از آی یو دی را پیشنهاد میکند که فرد به دنبال یک روش پیشگیری مطمئن، طولانیمدت و بدون نیاز به مصرف روزانه دارو باشد. مهمترین موارد استفاده از IUD عبارتاند از:
۱. پیشگیری طولانیمدت از بارداری
یکی از اصلیترین دلایل استفاده از آی یو دی، جلوگیری از بارداری برای مدت طولانی است. برخلاف روشهایی مانند قرصهای جلوگیری که نیاز به مصرف منظم دارند، IUD پس از قرار گرفتن در رحم میتواند برای چندین سال از بارداری جلوگیری کند.
این ویژگی باعث شده است آی یو دی گزینه مناسبی برای زنانی باشد که تمایل ندارند هر روز یا هر ماه از روشهای پیشگیری استفاده کنند.
۲. افرادی که نمیخواهند از روشهای هورمونی استفاده کنند
برخی زنان به دلایل مختلف مانند عوارض قرصهای ضدبارداری یا شرایط پزشکی خاص، تمایلی به مصرف هورمون ندارند. در این شرایط، IUD مسی میتواند گزینه مناسبی باشد؛ زیرا بدون آزاد کردن هورمون عمل میکند.
۳. پیشگیری در فاصله بین بارداریها
برخی زنان پس از زایمان یا پایان یک بارداری، نیاز دارند مدتی برای بارداری بعدی فاصله ایجاد کنند. آی یو دی میتواند یک روش مطمئن برای تنظیم فاصله بین بارداریها باشد.
در مادرانی که قصد بارداری مجدد در آینده دارند، این روش به دلیل برگشت سریع قدرت باروری پس از خارج کردن وسیله، مورد توجه قرار میگیرد.
۴. کاهش خونریزیهای شدید قاعدگی (در IUD هورمونی)
برخی انواع آی یو دی که دارای هورمون هستند، علاوه بر پیشگیری از بارداری، میتوانند باعث کاهش میزان خونریزی و دردهای دوران قاعدگی شوند.
پزشک ممکن است در بعضی زنان که دچار خونریزی شدید قاعدگی هستند، استفاده از IUD هورمونی را بررسی کند.
۵. پیشگیری اورژانسی از بارداری
در برخی شرایط، IUD مسی میتواند به عنوان یک روش پیشگیری اورژانسی نیز استفاده شود؛ البته زمان استفاده و مناسب بودن آن باید توسط پزشک بررسی شود.
«آی یو دی (IUD) یکی از مؤثرترین روشهای پیشگیری از بارداری برگشتپذیر است که با قرارگیری در داخل رحم، بدون نیاز به مصرف روزانه، میتواند برای چندین سال از بارداری جلوگیری کند. این وسیله در دو نوع اصلی مسی و هورمونی وجود دارد و انتخاب نوع مناسب آن باید با توجه به شرایط فرد و نظر پزشک متخصص زنان انجام شود.»
منبع:
انواع آییودی؛ کدام نوع برای شما مناسبتر است؟
آییودی به دو نوع اصلی تقسیم میشود که هر کدام مکانیسم عملکرد و ویژگیهای خاص خود را دارند:
۱. آییودی هورمونی (هورمونال) 💊
این نوع آییودی با ترشح مقدار کمی هورمون پروژسترون (لوونورژسترول) در رحم، از لقاح اسپرم و تخمک جلوگیری میکند. هورمون موجود در این دستگاه، مخاط دهانه رحم را ضخیمتر کرده و محیط را برای اسپرم غیرقابل نفوذ میسازد.
ویژگیهای کلیدی:
- مدت اثربخشی: بین ۳ تا ۸ سال (بسته به برند، مانند میرنا به مدت ۸ سال)
- تأثیر بر قاعدگی: معمولاً خونریزی قاعدگی را کاهش داده و آن را سبکتر و منظمتر میکند
- مناسب برای: زنانی که خونریزی شدید قاعدگی دارند یا به دنبال کاهش دردهای قاعدگی هستند
۲. آییودی مسی (غیر هورمونی) 🥉
این نوع آییودی با آزادسازی یونهای مس در رحم، مانع از لقاح تخمک و اسپرم میشود. مس تأثیر مستقیمی بر عملکرد و حرکت اسپرم دارد و از رسیدن آن به تخمک جلوگیری میکند.
ویژگیهای کلیدی:
- مدت اثربخشی: معمولاً ۵ تا ۱۰ سال
- تأثیر بر قاعدگی: ممکن است خونریزی و درد قاعدگی را افزایش دهد
- مناسب برای: زنانی که به هورمونها حساسیت دارند یا نمیخواهند از روشهای هورمونی استفاده کنند
نکته مهم: هر دو نوع آییودی از انتقال عفونتهای مقاربتی (STIs) جلوگیری نمیکنند. در صورت داشتن چند شریک جنسی یا خطر ابتلا به عفونتهای مقاربتی، حتماً از کاندوم نیز استفاده کنید.
گذاشتن آی یو دی توسط دکتر فروهر دارابی
دکتر فروهر دارابی، متخصص زنان و زایمان در بلوار کشاورز، با ارائه خدمات تخصصی در زمینه سلامت بانوان، به مراجعین خود در انتخاب و انجام روشهای مناسب پیشگیری از بارداری کمک میکند. گذاشتن آی یو دی (IUD) یکی از خدماتی است که با بررسی شرایط فرد، انتخاب نوع مناسب آی یو دی و انجام صحیح فرآیند جایگذاری انجام میشود.
در این روش، ابتدا وضعیت سلامت فرد، سابقه پزشکی و شرایط رحم بررسی میشود تا مناسبترین نوع آی یو دی (مسی یا هورمونی) انتخاب شود. سپس فرآیند گذاشتن IUD با رعایت اصول بهداشتی و توسط پزشک متخصص انجام میگیرد تا فرد تجربهای ایمن و مطمئن داشته باشد.
🩺 شرایط و آمادگی قبل از گذاشتن آییودی
برای گذاشتن آییودی، لازم است شرایط خاصی رعایت شود تا روند انجام با کمترین عارضه ممکن صورت گیرد:
✅ چه کسانی میتوانند آییودی بگذارند؟
آییودی برای اکثر زنان در سنین باروری مناسب است، صرفنظر از اینکه قبلاً زایمان کردهاند یا نه. با این حال، در موارد زیر نباید از آییودی استفاده کنید:
- سابقه سرطان سینه، رحم یا دهانه رحم
- عفونت لگنی فعال یا سابقه آن
- بیماریهای کبدی شدید
- خونریزی واژینال با علت نامشخص
- بارداری (قبل از گذاشتن، حتماً تست بارداری انجام میشود)
📋 آمادگیهای لازم قبل از اقدام
- معاینه کامل زنان توسط پزشک متخصص
- انجام تست پاپ اسمیر در صورت نیاز
- در صورت وجود عفونتهای لگنی یا بیماریهای مقاربتی، ابتدا باید تحت درمان قرار بگیرید و سپس آییودی گذاشته شود
- بهترین زمان برای گذاشتن آییودی، پنج روز اول قاعدگی است. زیرا در این دوران به دلیل نرمی دهانه رحم، قرار دادن دستگاه آسانتر و کمتر دردناک است.
- آییودی مسی میتواند به عنوان روش اورژانسی پیشگیری از بارداری تا ۵ روز (۱۲۰ ساعت) پس از رابطه جنسی محافظتنشده نیز استفاده شود و بیش از ۹۹٪ مؤثر است.
📋 مراقبتهای بعد از گذاشتن آی یو دی
پس از گذاشتن آی یو دی، رعایت چند نکته ساده به شما کمک میکند تا دوران سازگاری را به بهترین شکل پشت سر بگذارید:
✅ استراحت و فعالیت
گرچه استراحت مطلق لازم نیست، اما توصیه میشود چند ساعت اول را به استراحت اختصاص دهید تا بدن با تغییرات ایجاد شده سازگار شود. از فعالیتهای سنگین و ورزشهای شدید در روزهای اول خودداری کنید.
⚠️ علائم طبیعی در روزهای اول
لکهبینی یا خونریزی خفیف
درد یا کرامپ خفیف در ناحیه زیر شکم که با مسکنهای معمولی قابل کنترل است
🚨 علائم هشداردهنده (نیاز به مراجعه فوری به پزشک)
خونریزی شدید و ادامهدار
درد شدید لگنی یا شکمی
تب، لرز و ترشحات بدبو (نشانه عفونت)
احساس خروج آییودی یا عدم مشاهده نخها
❤️ رابطه جنسی و اثربخشی
آییودی هورمونی ممکن است تا یک هفته طول بکشد تا اثر کامل خود را نشان دهد. در این مدت، بهتر است از روش پیشگیری کمکی (مانند کاندوم) استفاده کنید.
آییودی مسی از همان لحظه قرارگیری مؤثر است.
معایب گذاشتن آی یو دی
آی یو دی مانند هر روش پزشکی دیگری ممکن است در برخی افراد با عوارض همراه باشد. بیشتر این عوارض خفیف هستند و معمولاً پس از مدتی کاهش پیدا میکنند.
۱. درد و گرفتگی شکم
یکی از شایعترین عوارض پس از گذاشتن IUD، احساس درد یا گرفتگی در قسمت پایین شکم است. این حالت معمولاً در روزهای ابتدایی بیشتر بوده و به مرور کاهش پیدا میکند.
۲. تغییر در الگوی قاعدگی
نوع تغییرات قاعدگی به نوع IUD بستگی دارد.
در IUD مسی ممکن است:
خونریزی بیشتر شود.
درد قاعدگی افزایش پیدا کند.
در IUD هورمونی ممکن است:
لکهبینی ایجاد شود.
میزان خونریزی کاهش یابد.
۳. احتمال جابهجایی آی یو دی
در برخی موارد نادر، IUD ممکن است از محل مناسب خود خارج شده یا جابهجا شود. به همین دلیل انجام بررسیهای دورهای طبق نظر پزشک اهمیت دارد.
۴. عفونت
احتمال عفونت پس از گذاشتن آی یو دی کم است، اما رعایت اصول بهداشتی و انجام این کار توسط پزشک متخصص میتواند خطر آن را کاهش دهد.
۵. سوراخ شدن رحم (عارضه بسیار نادر)
در موارد بسیار کم، هنگام قرار دادن IUD احتمال آسیب به دیواره رحم وجود دارد. انجام این کار توسط پزشک باتجربه، احتمال این مشکل را کاهش میدهد.
آیا IUD باعث ناباروری میشود؟
یکی از نگرانیهای رایج درباره آی یو دی، تأثیر آن بر باروری است. در حالت معمول، IUD باعث ناباروری نمیشود. پس از خارج کردن آن، توانایی بارداری در بیشتر افراد به حالت طبیعی بازمیگردد.
البته برای حفظ سلامت باروری، انتخاب این روش باید پس از مشورت با پزشک متخصص زنان انجام شود؛ بهخصوص در افرادی که سابقه مشکلات رحمی، عفونتهای لگنی یا بیماریهای خاص دارند.
سوالات متداول آی یو دی IUD
آی یو دی یک وسیله کوچک T‑شکل از جنس پلاستیک و مس یا حاوی هورمون است که در داخل رحم قرار میگیرد و با جلوگیری از لقاح یا لانهگزینی، از بارداری جلوگیری میکند. انواع آن شامل مسدار (غیرهورمونی) و هورمونی (مادرونا، میرنا و...) است.
📅 معمولاً در روزهای ۳ تا ۷ قاعدگی (زمانی که دهانه رحم بازتر است) یا بلافاصله بعد از زایمان طبیعی یا سزارین (با نظر پزشک) انجام میشود.
😣 اکثر زنان درد را به صورت گرفتگی و کرامپ خفیف تا متوسط شبیه به درد قاعدگی توصیف میکنند که چند دقیقه طول میکشد. مصرف مسکن قبل از مراجعه، درد را کاهش میدهد.
⏱️ خود عمل کمتر از ۵ دقیقه طول میکشد و به صورت سرپایی در مطب پزشک انجام میشود.
🤰 بله، پس از برداشتن آی یو دی IUD، باروری به سرعت (معمولاً در همان سیکل بعدی) بازمیگردد و میتوانید برای بارداری اقدام کنید.
📆 بسته به نوع آن، بین ۳ تا ۱۰ سال ماندگاری دارد (مسدار تا ۵ سال، هورمونی تا ۸‑۱۰ سال). همچنین در صورت تمایل به بارداری یا بروز عوارض، در هر زمانی قابل برداشتن است.
✅ معمولاً درد آن بسیار خفیفتر از گذاشتن است و با یک کشیدن ساده در عرض چند ثانیه انجام میشود و تنها گرفتگی مختصری ایجاد میکند.
⚠️ خونریزی یا لکه بینی نامنظم، گرفتگی شکم، افزایش ترشحات و در نوع هورمونی، احتمال بروز آکنه یا نوسانات خلقی. این عوارض معمولاً طی ۳‑۶ ماه برطرف میشوند.
🚫 زنان با عفونت لگنی فعال، بارداری، خونریزی نامشخص واژینال، سرطان رحم یا دهانه رحم، یا آلرژی به مس (برای نوع مسدار) نباید از این روش استفاده کنند.
🔁 در موارد نادر (کمتر از ۵٪) ممکن است آییودی خارج شود یا جابجا گردد. به همین دلیل توصیه میشود ماهانه رشتههای آن را کنترل کنید.
✅ بله، از ۲۴ تا ۴۸ ساعت پس از گذاشتن، رابطه جنسی مجاز است و برای طرفین قابل احساس نیست (البته ممکن است گاهی رشتهها را حس کنند که بیخطر است).