فیبروم رحم یکی از شایع ترین تودههای خوش خیم دستگاه تناسلی زنان است که از بافت عضلانی رحم منشأ میگیرد. این تودهها ممکن است بدون علامت باشند یا با نشانههایی مانند خونریزی شدید قاعدگی، درد و فشار در ناحیه لگن و تکرر ادرار همراه شوند. تشخیص فیبروم رحم با معاینه و سونوگرافی انجام میشود و در بررسی تصویربرداری میتوان تعداد، اندازه و محل قرارگیری فیبرومها را مشخص کرد.
همه فیبرومهای رحم به درمان نیاز ندارند. اگر این تودهها علامتی ایجاد نکنند یا تأثیری بر عملکرد رحم نداشته باشند، ممکن است فقط به پیگیری دورهای نیاز باشد. در مقابل، در صورت خونریزی شدید، درد مداوم، اختلال در باروری یا بروز عوارض، پزشک با توجه به شرایط بیمار درباره درمان دارویی یا روشهای مداخلهای و جراحی تصمیم میگیرد.
فیبروم رحم چیست؟
فیبروم رحم (Uterine Fibroid) تودهای غیرسرطانی است که از سلولهای عضلانی صاف و بافت همبند دیواره رحم تشکیل میشود. این تودهها که با نام میوم یا لیومیوم نیز شناخته میشوند، ممکن است بهصورت منفرد یا متعدد در قسمتهای مختلف رحم رشد کنند.
اندازه فیبروم رحم متفاوت است؛ بعضی از آنها بسیار کوچک هستند و فقط با سونوگرافی تشخیص داده میشوند، درحالیکه برخی دیگر میتوانند رشد قابل توجهی داشته باشند و باعث بزرگ شدن رحم یا ایجاد فشار بر اندامهای مجاور شوند.
علت دقیق ایجاد فیبروم رحم هنوز بهطور کامل مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی و هورمونهایی مانند استروژن و پروژسترون در رشد آن نقش دارند. این تودهها بیشتر در سنین باروری دیده میشوند و پس از یائسگی، به دلیل کاهش سطح هورمونها، کوچکتر میشوند.
فیبروم رحم یک توده خوش خیم محسوب میشود و بهندرت با بدخیمی ارتباط دارد. بنابراین، مشاهده فیبروم در سونوگرافی به تنهایی به معنای ابتلا به سرطان نیست.
انواع فیبروم رحم
انواع فیبروم رحم بر اساس محل قرارگیری آنها در دیواره یا اطراف رحم دستهبندی میشوند. محل رشد توده اهمیت زیادی دارد؛ زیرا میتواند بر شدت علائم، احتمال خونریزی غیرطبیعی و حتی باروری تأثیر بگذارد.
مهمترین انواع فیبروم رحم عبارتاند از:
فیبروم زیرمخاطی (Submucosal): این نوع فیبروم در زیر لایه داخلی رحم رشد میکند و ممکن است به داخل حفره رحم برجسته شود. فیبروم زیرمخاطی حتی در اندازههای کوچک نیز میتواند باعث خونریزی شدید قاعدگی یا اختلال در لانهگزینی جنین شود.
فیبروم داخلجداری (Intramural): این توده در ضخامت دیواره عضلانی رحم قرار میگیرد و یکی از انواع شایع فیبروم است. اگر اندازه آن بزرگ شود، ممکن است شکل و ابعاد رحم را تغییر دهد.
فیبروم زیرسروزی (Subserosal): این نوع فیبروم در قسمت خارجی دیواره رحم رشد میکند و به سمت فضای لگن برجسته میشود. در صورت بزرگ شدن، ممکن است به مثانه یا روده فشار وارد کند.
فیبروم پایهدار (Pedunculated): این توده از طریق یک پایه باریک به رحم متصل است و ممکن است در سطح داخلی یا خارجی رحم قرار بگیرد.
گاهی یک فرد هم زمان چند فیبروم با اندازهها و موقعیتهای متفاوت دارد. به همین دلیل، صرفاً تعداد یا اندازه تودهها برای ارزیابی اهمیت آنها کافی نیست و محل قرارگیری فیبروم نیز باید بررسی شود.
علائم فیبروم رحم
علائم فیبروم رحم به تعداد، اندازه و محل قرارگیری تودهها بستگی دارد. بسیاری از زنان هیچ نشانه مشخصی ندارند و فیبروم بهطور اتفاقی در معاینه زنان یا سونوگرافی لگن تشخیص داده میشود. در افرادی که فیبروم علامتدار دارند، نشانههای زیر شایعتر است:
خونریزی شدید قاعدگی: طولانی شدن دوره قاعدگی، افزایش حجم خونریزی یا نیاز به تعویض مکرر پد بهداشتی از نشانههای احتمالی فیبروم است.
خونریزی بین دورههای قاعدگی: بعضی از فیبرومها، بهویژه انواعی که به حفره رحم نزدیک هستند، ممکن است با لکهبینی یا خونریزی خارج از زمان قاعدگی همراه شوند.
درد و فشار لگنی: احساس سنگینی، درد مداوم در پایین شکم یا کمردرد میتواند در اثر وجود فیبروم ایجاد شود.
تکرر ادرار: فیبرومهای بزرگ، بهخصوص تودههایی که در قسمت جلویی رحم قرار دارند، ممکن است به مثانه فشار وارد کنند.
یبوست و مشکلات دفع: در صورتی که فیبروم به سمت روده رشد کند، ممکن است باعث احساس فشار یا دشواری در دفع شود.
درد هنگام رابطه جنسی: برخی از فیبرومها با توجه به موقعیت خود میتوانند هنگام رابطه جنسی درد ایجاد کنند.
کمخونی و خستگی: خونریزی شدید و طولانیمدت ممکن است باعث کاهش ذخایر آهن و کمخونی شود که با ضعف، خستگی و سرگیجه همراه است.
البته وجود این علائم همیشه به معنای ابتلا به فیبروم نیست، پولیپ رحم نیز میتواند باعث خونریزی غیرطبیعی شود. تفاوت این دو عارضه در منشأ و محل تشکیل آنهاست؛ فیبروم از بافت عضلانی رحم ایجاد میشود، اما پولیپ از رشد بیشازحد بافت آندومتر به وجود میآید. برای آشنایی با روشهای تشخیص و درمان این عارضه میتوانید صفحه درمان پولیپ رحم را نیز مطالعه کنید.
در صورتی که خونریزی شدید یا غیرطبیعی رحم دارید، بررسی علت آن اهمیت دارد. اطلاعات بیشتر درباره درمان خونریزی غیرطبیعی رحم را میتوانید در صفحه مربوط به این عارضه بخوانید.
تشخیص فیبروم رحم با سونوگرافی
تشخیص فیبروم رحم با سونوگرافی یکی از روشهای اصلی و در دسترس برای بررسی این تودههاست. سونوگرافی با استفاده از امواج صوتی، تصویری از رحم و اندامهای لگنی ایجاد میکند و به پزشک امکان میدهد تعداد، اندازه و محل قرارگیری فیبرومها را ارزیابی کند.
در گزارش سونوگرافی، اطلاعاتی مانند موارد زیر بررسی میشود:
- تعداد فیبرومهای قابل مشاهده در رحم
- اندازه هر فیبروم بر اساس ابعاد اندازهگیریشده
- محل قرارگیری توده در دیواره رحم یا اطراف آن
- ارتباط فیبروم با حفره داخلی رحم و آندومتر
- تغییر شکل یا افزایش ابعاد رحم در اثر وجود تودهها
فیبروم رحم در سونوگرافی به شکل یک توده با حدود مشخص و نمای متفاوت از بافت عضلانی اطراف دیده میشود. بااینحال، ظاهر سونوگرافیک فیبروم با توجه به اندازه، ترکیب بافتی و تغییرات احتمالی داخل آن میتواند متفاوت باشد.
سونوگرافی شکمی و واژینال برای تشخیص فیبروم
برای بررسی فیبروم رحم میتوان از دو روش سونوگرافی شکمی و واژینال استفاده کرد:
- سونوگرافی شکمی: در این روش، پروب روی سطح شکم قرار میگیرد. این روش برای بررسی رحمهای بزرگ و فیبرومهای حجیم یا متعدد کاربرد دارد.
- سونوگرافی واژینال: در این روش، پروب مخصوص از طریق واژن وارد میشود و تصاویر دقیقتری از رحم، آندومتر و فیبرومهای کوچکتر ارائه میدهد.
انتخاب روش مناسب به شرایط فرد، اندازه رحم و محل احتمالی فیبروم بستگی دارد. گاهی برای بررسی کاملتر، پزشک انجام هر دو روش را توصیه میکند. برای آشنایی با تفاوت این دو روش و شرایط انجام آنها، مقاله سونوگرافی واژینال یا شکمی را بخوانید.
در مواردی که تعداد فیبرومها زیاد باشد یا اطلاعات سونوگرافی برای تصمیمگیری درمانی کافی نباشد، ممکن است MRI یا روشهای تکمیلی مانند سونوهیستروگرافی و هیستروسکوپی درخواست شود.
برای بررسی دقیق ساختار رحم و آندومتر و تشخیص تودههای احتمالی، انجام سونوگرافی رحم و آندومتر میتواند به ارزیابی وضعیت رحم کمک کند.
فیبروم رحم و بارداری
فیبروم رحم و بارداری ارتباط پیچیدهای دارند و تأثیر فیبروم بر باروری به محل قرارگیری، اندازه و تعداد تودهها بستگی دارد. بسیاری از زنان دارای فیبروم بدون مشکل باردار میشوند و بارداری طبیعی را تجربه میکنند؛ بنابراین، وجود فیبروم بهتنهایی به معنای ناباروری نیست. با این حال، برخی از فیبرومها ممکن است احتمال بارداری یا روند آن را تحت تأثیر قرار دهند:
- فیبرومهای زیرمخاطی که حفره رحم را تغییر میدهند، ممکن است در لانهگزینی جنین اختلال ایجاد کنند.
- بعضی از فیبرومهای داخلجداری، بهخصوص در صورت تغییر شکل حفره رحم، ممکن است با کاهش احتمال بارداری ارتباط داشته باشند.
- فیبرومهای بزرگ ممکن است در دوران بارداری باعث درد یا احساس فشار در ناحیه شکم و لگن شوند.
- در برخی موارد، وجود فیبروم با افزایش احتمال زایمان سزارین، وضعیت غیرطبیعی قرارگیری جنین یا زایمان زودرس همراه است.
از طرف دیگر، بسیاری از فیبرومها در دوران بارداری هیچ مشکل مهمی ایجاد نمیکنند و فقط به پیگیری نیاز دارند.
اگر قصد بارداری دارید و در سونوگرافی فیبروم رحم تشخیص داده شده است، بهتر است پیش از تصمیمگیری درباره درمان، محل و اندازه تودهها و ارتباط آنها با حفره رحم بررسی شود. انتخاب روش درمان باید با توجه به حفظ قدرت باروری و شرایط فرد انجام شود.
چه زمانی فیبروم رحم نیاز به درمان دارد؟
درمان فیبروم رحم زمانی ضرورت پیدا میکند که توده باعث ایجاد علائم آزاردهنده، عوارض یا اختلال در عملکرد رحم شود. در مقابل، فیبرومهای بدون علامت که مشکل خاصی ایجاد نمیکنند، به مداخله فوری نیاز ندارند.
موارد زیر از مهمترین شرایطی هستند که ممکن است نیاز به بررسی و درمان فیبروم را مطرح کنند:
- خونریزی شدید یا طولانیمدت قاعدگی که باعث کمخونی شده است.
- درد و فشار مداوم در ناحیه لگن یا شکم.
- افزایش حجم شکم یا فشار بر مثانه و روده در اثر بزرگ شدن فیبروم.
- تغییرات قابلتوجه در اندازه یا ظاهر توده در بررسیهای دورهای.
- اختلال در باروری یا سابقه مشکلات بارداری که احتمال ارتباط آنها با فیبروم مطرح باشد.
- ایجاد علائم جدید یا تشدید علائم قبلی.
نکته مهم این است که بزرگ بودن فیبروم بهتنهایی به معنای ضرورت جراحی نیست. پزشک باید اندازه و محل توده را در کنار علائم، سن، وضعیت هورمونی و برنامه فرد برای بارداری در آینده بررسی کند.
در صورت نبود علائم یا خفیف بودن آنها، ممکن است فقط پیگیری با معاینه و سونوگرافی در فواصل زمانی مناسب کافی باشد.
روشهای درمان فیبروم رحم
روشهای درمان فیبروم رحم با توجه به شرایط هر فرد متفاوت هستند. سن، شدت علائم، تعداد و اندازه فیبرومها، محل قرارگیری آنها و تمایل به بارداری در آینده از عوامل مهم در انتخاب روش درمان محسوب میشوند. مهمترین رویکردهای درمانی عبارتاند از:
درمان دارویی فیبروم رحم
درمان دارویی بیشتر با هدف کنترل علائم، بهویژه خونریزی شدید و درد قاعدگی، انجام میشود. داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ممکن است به کاهش درد کمک کنند و داروهایی مانند ترانگزامیک اسید میتوانند برای کنترل خونریزی تجویز شوند.
برخی درمانهای هورمونی نیز با تنظیم خونریزی قاعدگی به کاهش علائم کمک میکنند. داروهای مهارکننده هورمون آزادکننده گنادوتروپین (GnRH) نیز در شرایط خاص برای کاهش موقت اندازه فیبروم یا کنترل خونریزی استفاده میشوند.
این داروها لزوماً باعث از بین رفتن دائمی فیبروم نمیشوند و اثر آنها به نوع دارو و مدت مصرف بستگی دارد. انتخاب دارو باید زیر نظر پزشک انجام شود.
روشهای جراحی و مداخلهای فیبروم رحم
در صورتی که علائم شدید باشند یا درمان دارویی پاسخ مناسبی ایجاد نکند، ممکن است روشهای مداخلهای یا جراحی پیشنهاد شوند. مهمترین این روشها عبارتاند از:
- میومکتومی: در این روش، فیبروم از رحم خارج میشود و تلاش میشود خود رحم حفظ شود. این روش میتواند برای افرادی که قصد بارداری در آینده دارند، گزینه مناسبی باشد.
- هیسترکتومی: در این جراحی، رحم برداشته میشود و درمان قطعی فیبروم محسوب میشود؛ اما پس از آن امکان بارداری وجود ندارد.
- آمبولیزاسیون شریان رحمی: در این روش، جریان خونرسانی به فیبروم کاهش داده میشود تا توده کوچکتر شود و علائم بهبود پیدا کنند.
- ابلیشن یا تخریب فیبروم: در برخی شرایط، از روشهایی مانند رادیوفرکوئنسی برای تخریب بافت فیبروم استفاده میشود.
هر یک از این روشها مزایا، محدودیتها و شرایط کاربرد متفاوتی دارند. بهویژه در افرادی که قصد بارداری دارند، انتخاب روش درمان باید با دقت بیشتری انجام شود.
برای تشخیص و درمان فیبروم رحم چه باید کرد؟
فیبروم رحم در بسیاری از موارد یک توده خوشخیم و بدون علامت است؛ اما در صورت ایجاد خونریزی غیرطبیعی، درد لگنی یا مشکلات باروری، بررسی دقیق آن اهمیت دارد. سونوگرافی یکی از روشهای اصلی تشخیص است که اطلاعات مهمی درباره اندازه، تعداد و محل قرارگیری فیبرومها در اختیار پزشک قرار میدهد.
اگر در سونوگرافی تودهای در رحم مشاهده شده است، جهت بررسی نتیجه تصویربرداری و تعیین نوع فیبروم و اهمیت آن، میتوانید به متخصص زنان و زایمان در تهران مراجعه کنید.
برای بررسی وضعیت رحم و دریافت مشاوره درباره روش مناسب درمان فیبروم، میتوانید از طریق صفحه دریافت نوبت از دکتر فروهر دارابی برای مراجعه اقدام کنید.


بدون دیدگاه