زایمان طبیعی چگونه است؟ این یکی از پرتکرارترین سؤالاتی است که مادران در ماههای آخر بارداری درباره آن جستوجو میکنند. زایمان طبیعی یا زایمان واژینال، روشی است که در آن نوزاد از طریق کانال زایمان و واژن متولد میشود. روند زایمان برای هر مادر متفاوت است و ممکن است از شروع انقباضها تا تولد نوزاد چند ساعت طول بکشد.
اگر برای اولین بار قرار است زایمان کنید، طبیعی است که درباره درد، مدت زمان زایمان، مراحل باز شدن دهانه رحم، پارگی کیسه آب، روشهای کاهش درد و مراقبت های بعد از زایمان طبیعی سؤال داشته باشید. شناخت این مراحل میتواند اضطراب شما را کمتر کند و کمک کند با آمادگی بیشتری وارد اتاق زایمان شوید.
در این مقاله بهطور کامل بررسی میکنیم که زایمان طبیعی چگونه است، چه مراحلی دارد، درد زایمان چقدر است، سخت ترین زایمان طبیعی چه ویژگیهایی دارد، چه عوارض زایمان طبیعی ممکن است ایجاد شود و برای بهبودی سریعتر چه مراقبت های بعد از زایمان طبیعی لازم است.
زایمان طبیعی چیست؟
زایمان طبیعی به تولد نوزاد از طریق واژن گفته میشود. در این نوع زایمان، رحم با ایجاد انقباضهای منظم به باز شدن دهانه رحم و پایین آمدن نوزاد در کانال زایمان کمک میکند.
زایمان طبیعی ممکن است بدون تحریک پزشکی شروع شود یا در شرایط خاص با القای زایمان آغاز شود. انتخاب روش زایمان باید بر اساس شرایط مادر و جنین و نظر پزشک یا ماما انجام شود.
اما واقعاً زایمان طبیعی چگونه است؟ بهطور خلاصه، ابتدا انقباضهای رحم شروع و منظمتر میشوند، دهانه رحم بهتدریج باز میشود، نوزاد در کانال زایمان پایین میآید و با مرحله زور زدن متولد میشود. بعد از تولد نوزاد نیز جفت از رحم خارج میشود.
بیشتر بخوانید: شیاف پروژسترون در بارداری برای چیست
زایمان طبیعی چگونه است و چه مراحلی دارد؟
برای اینکه بهتر بدانیم زایمان طبیعی چگونه است، باید مراحل آن را بشناسیم. زایمان معمولاً به سه مرحله اصلی تقسیم میشود و پیش از مرحله اول، مرحله نهفته یا ابتدایی نیز وجود دارد.
مرحله اول؛ شروع انقباضها و باز شدن دهانه رحم
در ابتدای زایمان، انقباضهای رحم ممکن است نامنظم باشند. در این مرحله دهانه رحم نرم، کوتاه و بهتدریج باز میشود. این مرحله میتواند چندین ساعت طول بکشد و در برخی افراد حتی طولانیتر باشد.
با پیشرفت زایمان، انقباضها قویتر، منظمتر و نزدیکتر به هم میشوند. دهانه رحم باید تا حدود ۱۰ سانتیمتر باز شود تا نوزاد بتواند از کانال زایمان عبور کند.
در این مرحله ممکن است مادر دردهایی شبیه درد شدید قاعدگی، فشار در لگن، کمردرد و افزایش شدت انقباضها را تجربه کند.
مرحله دوم؛ زور زدن و تولد نوزاد
وقتی دهانه رحم کاملاً باز شد، مرحله دوم زایمان شروع میشود. در این مرحله نوزاد در کانال زایمان پایین میآید و مادر معمولاً احساس فشار و نیاز به زور زدن پیدا میکند.
ماما یا پزشک نحوه تنفس و زور زدن را با توجه به شرایط مادر و جنین هدایت میکند. انتخاب وضعیت مناسب بدن نیز میتواند به راحتی مادر کمک کند. وضعیتهایی مانند نشستن، قرار گرفتن به پهلو، ایستادن، زانو زدن یا چمباتمه زدن ممکن است در شرایط مناسب مورد استفاده قرار بگیرند. در نهایت ابتدا سر نوزاد و سپس شانهها و سایر قسمتهای بدن متولد میشوند.
برای پاسخ به سؤال زایمان طبیعی چگونه است باید بدانیم که این مرحله معمولاً سختترین قسمت زایمان محسوب میشود، اما مدت آن برای همه یکسان نیست.
بیشتر بخوانید: اقدامات قبل از بارداری
مرحله سوم؛ خروج جفت
بعد از تولد نوزاد، زایمان هنوز کاملاً تمام نشده است. در مرحله سوم، رحم منقبض میشود و جفت از دیواره رحم جدا شده و از طریق واژن خارج میشود.
این مرحله ممکن است به شکل طبیعی طی شود یا پزشک برای کمک به خروج سریعتر جفت و کاهش خطر خونریزی، دارویی مانند اکسیتوسین تجویز کند.
علائم شروع زایمان طبیعی چیست؟
شناخت علائم شروع زایمان به مادر کمک میکند بداند چه زمانی باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرد.
از مهمترین علائم ماه اول بارداری میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- انقباضهای منظم و پیشرونده
- افزایش شدت انقباضها
- احساس فشار در لگن
- خروج ترشحات مخاطی یا «نمایش خونی»
- پاره شدن کیسه آب
- کمردرد یا درد زیر شکم
- احساس فشار برای دفع
انقباضهای واقعی معمولاً با گذشت زمان منظمتر و شدیدتر میشوند، در حالی که انقباضهای تمرینی ممکن است نامنظم باشند و با استراحت یا تغییر وضعیت کاهش پیدا کنند. اگر کیسه آب پاره شود، خونریزی واژینال داشته باشید یا حرکت جنین کاهش پیدا کند، باید با مرکز درمانی یا پزشک خود تماس بگیرید.
درد زایمان طبیعی چقدر است؟
یکی از مهمترین نگرانیهای مادران درباره اینکه زایمان طبیعی چگونه است، میزان درد آن است.
درد زایمان میتواند شدید باشد، اما تجربه درد برای هر فرد متفاوت است. شدت درد به عوامل مختلفی مانند قدرت و تعداد انقباضها، وضعیت جنین، مدت زایمان، آستانه درد و تجربه قبلی زایمان بستگی دارد.
درد معمولاً با پیشرفت زایمان و قویتر شدن انقباضها افزایش پیدا میکند. در مرحله دوم نیز فشار لگنی و احساس نیاز به زور زدن بیشتر میشود.
نکته مهم این است که مادر مجبور نیست تمام درد زایمان را بدون کمک تحمل کند. بسته به شرایط و امکانات مرکز درمانی، روشهای مختلف کاهش درد میتوانند مورد استفاده قرار بگیرند.
روش های کاهش درد در زایمان طبیعی
برای کاهش درد میتوان از روشهای دارویی و غیردارویی استفاده کرد.
- روشهای غیردارویی
- تنفس و آرامسازی
- ماساژ
- تغییر وضعیت بدن
- راه رفتن در صورت مناسب بودن شرایط
- دوش یا حمام آب گرم
- استفاده از توپ زایمان
- حضور همراه حمایتی
- روشهای دارویی
بسته به شرایط مادر و امکانات مرکز درمانی ممکن است از داروهای مسکن یا بیحسی اپیدورال استفاده شود.
اپیدورال یکی از روشهای رایج کاهش درد زایمان است که با بیحس کردن بخش پایین بدن، درد را کاهش میدهد؛ البته انتخاب آن باید با توجه به شرایط مادر و نظر تیم درمانی انجام شود.
سخت ترین زایمان طبیعی چه زمانی اتفاق میافتد؟
عبارت سخت ترین زایمان طبیعی برای هر مادر معنای متفاوتی دارد. زایمانی که برای یک فرد بسیار سخت بوده ممکن است برای فرد دیگری تجربه متفاوتی داشته باشد.
با این حال، طولانی شدن مرحله اول، انقباضهای شدید، قرارگیری نامناسب جنین، خستگی مادر، نیاز به مداخلات پزشکی یا طولانی شدن مرحله زور زدن میتوانند زایمان را چالشبرانگیزتر کنند. بنابراین نمیتوان یک نوع زایمان مشخص را به عنوان سخت ترین زایمان طبیعی برای همه معرفی کرد.
گاهی مرحله انتقالی، یعنی زمانی که دهانه رحم به باز شدن کامل نزدیک میشود، برای مادر از نظر شدت انقباضها و فشار روانی بسیار دشوار است.
از طرف دیگر، طولانی شدن روند زایمان نیز میتواند باعث خستگی شدید شود. مدت زمان زایمان بین افراد بسیار متفاوت است؛ برای مثال در نخستین زایمان، مرحله فعال تا باز شدن کامل دهانه رحم ممکن است حدود ۸ تا ۱۸ ساعت طول بکشد، اما این اعداد قطعی نیستند و تجربه هر فرد متفاوت است.
چه عواملی روی سختی زایمان طبیعی تأثیر میگذارند؟
شدت و طول زایمان به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:
- اولین یا چندمین زایمان بودن
- وضعیت قرارگیری جنین
- اندازه جنین
- وضعیت لگن مادر
- قدرت و نظم انقباضها
- آمادگی دهانه رحم
- وضعیت جسمی و روحی مادر
- استفاده یا عدم استفاده از روشهای کاهش درد
- نیاز به القای زایمان
- شرایط پزشکی مادر یا جنین
به همین دلیل، جستوجوی سخت ترین زایمان طبیعی نباید باعث ایجاد ترس در مادر شود؛ زیرا هیچ دو زایمانی کاملاً شبیه یکدیگر نیستند.
آیا زایمان طبیعی همیشه بدون عارضه است؟
خیر. اگرچه زایمان طبیعی یک روش رایج برای تولد نوزاد است، اما مانند هر فرآیند پزشکی میتواند با عوارض یا نیاز به مداخلات همراه باشد.
شناخت عوارض زایمان طبیعی به این معنا نیست که قرار است این مشکلات حتماً برای شما اتفاق بیفتند. بسیاری از مادران زایمان واژینال بدون عارضه جدی را تجربه میکنند.
عوارض زایمان طبیعی چیست؟
عوارض زایمان طبیعی میتوانند از مشکلات خفیف و موقتی تا شرایطی که نیاز به درمان پزشکی دارند، متفاوت باشند.
از جمله مواردی که ممکن است رخ دهد میتوان به پارگی پرینه، اپیزیوتومی، خونریزی پس از زایمان، عفونت و مشکلات مربوط به کف لگن اشاره کرد.
پارگی پرینه
ناحیه بین واژن و مقعد در هنگام عبور سر نوزاد کشیده میشود و ممکن است دچار پارگی شود. شدت پارگی متفاوت است و برخی پارگیها کوچک و برخی شدیدتر هستند.
اپیزیوتومی
در برخی شرایط، پزشک یا ماما ممکن است برشی کوچک در ناحیه پرینه ایجاد کند. این کار ممکن است در شرایط خاص برای کمک به تولد نوزاد یا کاهش خطر برخی آسیبها انجام شود.
خونریزی بعد از زایمان
یکی از عوارض زایمان طبیعی میتواند خونریزی شدید پس از تولد نوزاد باشد. یکی از دلایل آن این است که رحم پس از تولد نوزاد به اندازه کافی منقبض نشود.
به همین دلیل، کنترل خونریزی پس از زایمان اهمیت زیادی دارد و در برخی شرایط از اکسیتوسین برای کمک به انقباض رحم استفاده میشود.
عفونت
عفونت نیز از عوارض زایمان طبیعی است که ممکن است در برخی مادران ایجاد شود، بهخصوص اگر پارگی یا زخم وجود داشته باشد.
تب، درد شکمی رو به افزایش، ترشحات بدبو یا بدتر شدن وضعیت عمومی پس از زایمان نیازمند ارزیابی پزشکی است.
چه زمانی زایمان طبیعی به سزارین تبدیل میشود؟
گاهی مادر قصد زایمان طبیعی دارد اما در طول زایمان شرایطی ایجاد میشود که ادامه زایمان واژینال برای مادر یا جنین مناسب نیست.
برای مثال، نگرانی درباره وضعیت جنین، پیشرفت نکردن زایمان یا برخی شرایط پزشکی ممکن است باعث شود تیم درمانی سزارین را پیشنهاد کند.
این موضوع یکی از نکات مهم در پاسخ به سؤال زایمان طبیعی چگونه است محسوب میشود؛ زیرا برنامه زایمان ممکن است با توجه به شرایط لحظهای تغییر کند و اولویت همیشه سلامت مادر و نوزاد است.
بعد از زایمان طبیعی چه اتفاقی می افتد؟
بعد از تولد نوزاد، معمولاً مادر و نوزاد برای بررسی وضعیت سلامت تحت نظر قرار میگیرند.
تماس پوست با پوست مادر و نوزاد میتواند بلافاصله پس از تولد انجام شود و در صورت مناسب بودن شرایط، تغذیه با شیر مادر نیز میتواند خیلی زود آغاز شود.
مادر ممکن است در روزهای اول خونریزی واژینال، گرفتگیهای شبیه درد پریود، خستگی و درد ناحیه پرینه داشته باشد.
شناخت این تغییرات بخش مهمی از مراقبت های بعد از زایمان طبیعی است.
مراقبت های بعد از زایمان طبیعی چیست؟
مراقبت های بعد از زایمان طبیعی برای کمک به بازگشت بدن مادر به شرایط مناسب اهمیت زیادی دارند.
۱. استراحت کافی
بدن مادر بعد از زایمان به زمان نیاز دارد تا انرژی از دست رفته را بازیابی کند. تا حد امکان از کمک خانواده استفاده کنید و زمانی که نوزاد استراحت میکند، شما نیز استراحت داشته باشید.
۲. مصرف مایعات کافی
مصرف آب و مایعات کافی میتواند به حفظ آب بدن و کاهش احتمال یبوست کمک کند.
۳. تغذیه مناسب
مصرف غذاهای متنوع شامل پروتئین، میوه، سبزیجات، غلات کامل و سایر مواد غذایی مغذی میتواند به ترمیم بدن کمک کند.
۴. مراقبت از بخیه و پارگی
اگر در زمان زایمان پارگی یا اپیزیوتومی داشتهاید، مراقبت صحیح از ناحیه بخیه اهمیت دارد. شستوشوی مناسب و خشک نگه داشتن ناحیه میتواند به کاهش احتمال عفونت کمک کند.
۵. توجه به خونریزی
خونریزی واژینال بعد از زایمان طبیعی است و معمولاً طی چند هفته بهتدریج کمتر میشود. با گذشت زمان رنگ خون نیز تغییر میکند.
اما اگر خونریزی ناگهان بسیار شدید شود یا با احساس ضعف، سرگیجه یا تپش قلب همراه باشد، باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود.
۶. جلوگیری از یبوست
مصرف مایعات، غذاهای حاوی فیبر و پرهیز از زور زدن هنگام دفع میتواند به کاهش ناراحتی کمک کند.
۷. توجه به وضعیت روحی
تغییرات خلقی و خستگی در روزهای بعد از زایمان شایع هستند، اما احساس غم شدید، اضطراب شدید یا تغییرات روحی نگرانکننده نیازمند مطرح شدن با پزشک یا ماما است.
این مورد نیز یکی از بخشهای مهم مراقبت های بعد از زایمان طبیعی است که گاهی کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
مراقبت های بعد از زایمان طبیعی برای بخیه
اگر دچار پارگی یا اپیزیوتومی شدهاید، مراقبت از بخیهها اهمیت زیادی دارد.
محل بخیه را طبق دستور پزشک تمیز نگه دارید و بعد از شستوشو، ناحیه را بهآرامی خشک کنید. اگر درد، قرمزی، تورم، ترشح بدبو یا تب ایجاد شد، با پزشک یا ماما تماس بگیرید.
همچنین بهتر است بدون مشورت پزشک از دارو یا محصولات موضعی مختلف استفاده نکنید.
مراقبت های بعد از زایمان طبیعی و خونریزی
خونریزی بعد از زایمان یا لوچیا معمولاً بخشی از روند طبیعی بهبود بدن است. این خونریزی در ابتدا بیشتر است و سپس بهتدریج کاهش پیدا میکند و رنگ آن تغییر میکند.
اما اگر خونریزی بعد از اینکه کمتر شده دوباره به شکل قابل توجهی افزایش پیدا کند، لختههای بزرگ ایجاد شوند یا خونریزی بسیار شدید باشد، باید سریعاً بررسی پزشکی انجام شود.
مراقبت های بعد از زایمان طبیعی برای بازگشت بدن
- بازگشت بدن به شرایط پیش از بارداری زمان میبرد و نباید انتظار داشت وزن، شکم یا انرژی بدن بلافاصله به حالت قبل برگردد.
- فعالیت بدنی باید بهتدریج و بر اساس شرایط مادر افزایش پیدا کند. در صورت داشتن بخیه، درد یا عوارض خاص، بهتر است درباره زمان شروع ورزش با پزشک مشورت شود.
- همچنین معاینههای پس از زایمان برای بررسی روند بهبود مادر اهمیت دارند.
- عوارض زایمان طبیعی که نیاز به مراجعه فوری دارند.
- برخی عوارض زایمان طبیعی نیازمند توجه سریع هستند.
در صورت مشاهده موارد زیر باید با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- خونریزی ناگهانی و بسیار شدید
- احساس غش یا سرگیجه شدید
- تب بالا
- درد شکمی شدید یا رو به افزایش
- ترشحات بدبو
- درد و تورم یکطرفه ساق پا
- درد قفسه سینه یا مشکل در تنفس
- سردرد شدید همراه با تغییرات بینایی
خونریزی بسیار شدید همراه با احساس ضعف یا تپش قلب میتواند نشانه خونریزی پس از زایمان باشد و نیاز به درمان فوری دارد.
آیا زایمان طبیعی برای همه مناسب است؟
خیر. زایمان طبیعی برای بسیاری از مادران امکانپذیر است، اما تصمیمگیری درباره روش زایمان باید بر اساس وضعیت مادر، جنین، روند بارداری و شرایط زمان زایمان انجام شود. برخی شرایط پزشکی مادر، مشکلات مربوط به جنین یا ویژگیهای خاص بارداری میتوانند نیاز به مراقبت و پیگیری بیشتری داشته باشند؛ برای آشنایی بیشتر با این شرایط، مطالعه انواع حاملگی پرخطر میتواند مفید باشد.
در برخی بارداریها ممکن است سزارین از ابتدا توصیه شود و در برخی دیگر مادر بتواند با خیال راحت زایمان واژینال داشته باشد. یکی از عواملی که میتواند در ارزیابی شرایط بارداری اهمیت داشته باشد، سن بارداری پرخطر است؛ به همین دلیل سن مادر و سایر عوامل مؤثر باید در طول مراقبتهای بارداری توسط پزشک بررسی شوند.
بنابراین بهتر است به جای مقایسه تجربیات دیگران یا نگرانی درباره سخت ترین زایمان طبیعی، شرایط اختصاصی خود را با متخصص زنان و زایمان بررسی کنید.
مشاوره با دکتر فروهر دارابی برای انتخاب روش زایمان
انتخاب روش زایمان بهتر است با توجه به شرایط جسمی مادر، وضعیت جنین و روند بارداری انجام شود. اگر درباره زایمان طبیعی، آمادگی برای زایمان یا مناسب بودن این روش برای شرایط خود سؤال دارید، میتوانید با دکتر فروهر دارابی، جراح و متخصص زنان و زایمان در تهران مشورت کنید. بررسی شرایط بارداری توسط پزشک میتواند به شما کمک کند با آگاهی بیشتری برای زایمان آماده شوید و بهترین روش را متناسب با شرایط خود انتخاب کنید.
آیا زایمان طبیعی بهتر از سزارین است؟
نمیتوان یک پاسخ یکسان برای همه مادران ارائه کرد. زایمان واژینال در صورت مناسب بودن شرایط میتواند با بهبودی سریعتر همراه باشد، اما در برخی شرایط پزشکی، سزارین گزینه ایمنتر است.
بنابراین هدف اصلی، انتخاب «طبیعیترین» روش نیست؛ بلکه انتخاب روشی است که با توجه به شرایط مادر و جنین بیشترین ایمنی را فراهم کند.
چگونه برای زایمان طبیعی آماده شویم؟
آمادگی برای زایمان بهتر است از ماههای پایانی بارداری شروع شود.
مادر میتواند درباره موارد زیر با پزشک یا ماما صحبت کند:
- علائم شروع زایمان
- برنامه مراجعه به بیمارستان
- روشهای کاهش درد
- وضعیتهای مناسب هنگام زایمان
- مراقبت از نوزاد
- شیردهی
- مراقبتهای پس از زایمان
- شرایطی که ممکن است باعث تغییر روش زایمان شوند
شناخت مراحل زایمان نیز باعث میشود مادر با آگاهی بیشتری وارد این فرآیند شود و بداند زایمان طبیعی چگونه است.
جمع بندی
در پاسخ به سؤال زایمان طبیعی چگونه است باید گفت که زایمان واژینال معمولاً از انقباضهای اولیه و باز شدن دهانه رحم شروع میشود، سپس با کامل شدن باز شدن دهانه رحم، مرحله تولد نوزاد و در نهایت خروج جفت انجام میشود. تجربه زایمان در هر مادر متفاوت است و نمیتوان یک تجربه را به عنوان سخت ترین زایمان طبیعی برای همه در نظر گرفت.
اگرچه عوارض زایمان طبیعی مانند پارگی پرینه، اپیزیوتومی، عفونت یا خونریزی ممکن است رخ دهند، اما بسیاری از مادران زایمان طبیعی ایمن و بدون عارضه جدی را تجربه میکنند.
در نهایت، رعایت مراقبت های بعد از زایمان طبیعی، توجه به خونریزی و درد، تغذیه مناسب، استراحت کافی و پیگیری وضعیت جسمی و روحی مادر نقش مهمی در بهبودی دارد. انتخاب روش زایمان نیز باید بر اساس شرایط اختصاصی مادر و جنین و با نظر بهترین متخصص زنان و زایمان انجام شود.
[…] زایمان نیز اطلاعات کافی داشته باشید. آشنایی با روند زایمان طبیعی چگونه است؟! میتواند به شما کمک کند تا دید روشنتری نسبت به […]