پاسخ کوتاه: اگر میپرسید برای دوقلوزایی چیکار کنیم، واقعیت این است که هیچ غذا، معجون یا روش خانگی ثابتشدهای برای باردار شدن دوقلو وجود ندارد. عواملی که احتمال دوقلوزایی را بالا میبرند، بیشتر خارج از اختیار ما هستند: سابقه خانوادگی دوقلوی غیرهمسان در خانواده مادر، سن بالاتر مادر، تعداد بارداریهای قبلی و روشهای کمکباروری. مهمتر اینکه بارداری دوقلو یک بارداری پرخطر محسوب میشود و پزشکان امروز تلاش میکنند در درمانهای ناباروری از آن پیشگیری کنند، نه اینکه آن را ایجاد کنند.
در این مقاله توضیح میدهیم دوقلوها چگونه به وجود میآیند، ژن دوقلویی از مادر است یا پدر، معجونها و رژیمهای دوقلوزایی چه اعتباری دارند و اگر دوقلو باردار شدید، چه مراقبتهایی لازم است.
دوقلوها چگونه به وجود میآیند؟
دوقلوهای همسان (تکتخمکی)
در این نوع، یک تخمک با یک اسپرم بارور میشود و جنین در روزهای اول به دو قسمت تقسیم میشود. این دوقلوها ژنتیک یکسان دارند و همیشه همجنساند (هر دو دختر یا هر دو پسر). دوقلوزایی همسان تقریباً تصادفی است و به نظر نمیرسد به سن، رژیم غذایی یا سابقه خانوادگی وابسته باشد.
دوقلوهای غیرهمسان (دوتخمکی)
در این نوع، در یک چرخه دو تخمک آزاد و هر کدام با یک اسپرم جداگانه بارور میشوند. این دوقلوها مثل دو خواهر یا برادر معمولیاند و میتوانند همجنس یا یک دختر و یک پسر باشند. بیشتر عواملی که در ادامه درباره افزایش احتمال دوقلوزایی میگوییم، به همین نوع مربوط است.
چه عواملی احتمال دوقلوزایی را افزایش میدهند؟
- سابقه خانوادگی در خانواده مادر: تمایل به آزاد کردن بیش از یک تخمک در هر چرخه (هایپراوولیشن) میتواند ارثی باشد.
- سن مادر: با نزدیک شدن به اواخر دهه سوم و دهه چهارم زندگی، تغییرات هورمونی احتمال آزاد شدن دو تخمک را بیشتر میکند. البته در این سنین باروری کلی کاهش مییابد و خطر عوارض بارداری بالاتر میرود.
- تعداد بارداریهای قبلی: احتمال دوقلوزایی در زنانی که چند بار زایمان کردهاند کمی بیشتر است.
- قد و وزن: برخی مطالعات ارتباطی بین قد بلندتر و شاخص توده بدنی بالاتر با دوقلوزایی غیرهمسان نشان دادهاند، اما چاقی خودش خطر عوارض بارداری را افزایش میدهد و به هیچ وجه نباید برای این هدف وزن اضافه کرد.
- نژاد و جغرافیا: میزان دوقلوزایی در جمعیتهای مختلف جهان متفاوت است.
- درمانهای ناباروری: مهمترین عامل افزایش دوقلوزایی در دهههای اخیر، داروهای تحریک تخمکگذاری و انتقال بیش از یک جنین در IVF بوده است.
ژن دوقلویی از مادر است یا پدر؟
این یکی از پرتکرارترین سؤالهاست. پاسخ کوتاه: برای اینکه یک زن دوقلو باردار شود، ژنهای خود او اهمیت دارد، چون این تخمدانهای مادر است که باید دو تخمک آزاد کنند. ژنهای پدر بر تخمکگذاری همسرش اثری ندارند.
با این حال، مرد هم میتواند تمایل ژنتیکی به هایپراوولیشن را از خانواده خود (مثلاً از مادرش) به ارث ببرد و آن را به دخترش منتقل کند. به همین دلیل گاهی گفته میشود دوقلوزایی «یک نسل در میان» دیده میشود؛ مثلاً پدربزرگی که مادرش دوقلو زاییده، این تمایل را به دخترش منتقل میکند و آن دختر ممکن است دوقلو باردار شود. توجه داشته باشید که این توضیح فقط به دوقلوهای غیرهمسان مربوط است.
برای دوقلوزایی چیکار کنیم؟ آیا روش طبیعی مؤثری وجود دارد؟
با توجه به عوامل بالا، مشخص است که بیشتر آنها قابل تغییر نیستند یا تغییر دادنشان (مثل افزایش وزن یا به تعویق انداختن بارداری) خودش خطرناک است. بنابراین روش طبیعی و قابل اعتمادی برای دوقلوزایی وجود ندارد. کاری که میتوانید انجام دهید، آماده کردن بدن برای یک بارداری سالم است:
- مصرف روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک از دستکم یک ماه پیش از بارداری (توصیه سازمان جهانی بهداشت و ACOG)؛ اسید فولیک برای پیشگیری از نقص لوله عصبی است و شواهد قابل اعتمادی نشان نمیدهد که باعث دوقلوزایی شود؛
- رسیدن به وزن مناسب و کنترل بیماریهایی مثل دیابت، فشار خون و مشکلات تیروئید؛
- بررسی منظم بودن قاعدگیها و تخمکگذاری در ویزیت پیش از بارداری؛
- ترک سیگار و قلیان برای هر دو نفر.
رژیم غذایی دوقلوزایی و معجون برای دوقلو باردار شدن
در فضای مجازی توصیههای زیادی برای «تغذیه دوقلوزایی» وجود دارد؛ از مصرف زیاد لبنیات و سیبزمینی شیرین (یام) تا معجونهای عسل، گرده گل، شیره خرما و ترکیبات گیاهی مختلف. وضعیت علمی این ادعاها چنین است:
- لبنیات: برخی مطالعات مشاهدهای ارتباطی میان مصرف لبنیات و دوقلوزایی گزارش کردهاند، اما این ارتباط به معنای علتومعلولی نیست و توصیه رسمی بر پایه آن وجود ندارد.
- یام یا سیبزمینی شیرین: این باور از نرخ بالای دوقلوزایی در برخی مناطق آفریقا آمده که در آن یام غذای رایج است؛ اما نقش ژنتیک و عوامل دیگر را نمیتوان کنار گذاشت و اثر آن ثابت نشده است.
- معجونها و داروهای گیاهی: هیچ معجونی برای دوقلو باردار شدن اثر ثابتشده ندارد. بسیاری از این محصولات ترکیب و دوز مشخصی ندارند و برخی گیاهان ممکن است بر هورمونها اثر بگذارند یا در اوایل بارداری ایمن نباشند.
پس در پاسخ به این پرسش که برای دوقلوزایی چیکار کنیم و چه بخوریم، باید گفت اگر رژیم غذایی سالمی دارید، ادامه دهید چون برای بارداری مفید است، اما برای دوقلوزایی روی آن حساب نکنید.
آیا داروهای باروری یا IVF برای دوقلوزایی مناسباند؟
داروهای تحریک تخمکگذاری مانند کلومیفن، لتروزول و گنادوتروپینهای تزریقی احتمال آزاد شدن بیش از یک تخمک را افزایش میدهند. اما این داروها فقط برای درمان ناباروری و زیر نظر دقیق پزشک (همراه با سونوگرافی پایش فولیکول) تجویز میشوند. مصرف خودسرانه آنها برای دوقلو شدن میتواند به سندرم تحریک بیش از حد تخمدان، کیست تخمدان و بارداری سهقلو یا بیشتر منجر شود.
در IVF نیز انجمنهای علمی معتبر باروری، به دلیل خطرات بارداری چندقلویی، در بیشتر موارد انتقال یک جنین را توصیه میکنند. یعنی هدف درمان ناباروری، تولد یک نوزاد سالم است.
چگونه دوقلو دختر و پسر داشته باشیم؟
دوقلوی دختر و پسر همیشه از نوع غیرهمسان است؛ یعنی دو تخمک جداگانه با دو اسپرم جداگانه بارور شدهاند. جنسیت هر جنین بهطور مستقل و تصادفی تعیین میشود و هیچ روش طبیعی برای انتخاب ترکیب جنسیتی دوقلوها وجود ندارد.
چگونه صاحب فرزند دوقلو پسر شویم؟
برای این خواسته نیز روش علمی وجود ندارد. رژیمهای پرپتاسیم یا زمانبندی رابطه که برای «دوقلوی پسر» توصیه میشوند، نه بر دوقلوزایی و نه بر جنسیت اثر ثابتشدهای ندارند.
چرا بارداری دوقلو پرخطر است؟
بارداری دوقلو میتواند شیرین و هیجانانگیز باشد، اما مادر و نوزادان را در معرض خطرات بیشتری قرار میدهد:
- زایمان زودرس: شایعترین عارضه؛ بخش قابلتوجهی از دوقلوها پیش از ۳۷ هفتگی متولد میشوند.
- پرهاکلامپسی و فشار خون بارداری.
- دیابت بارداری و کمخونی مادر.
- محدودیت رشد یک یا هر دو جنین.
- خونریزی پس از زایمان و احتمال بیشتر نیاز به سزارین.
- عوارض خاص دوقلوهای تکجفتی (مونوکوریونیک): مانند سندرم انتقال خون قل به قل (TTTS) که نیاز به پایش سونوگرافی مکرر دارد.
مراقبتهای ضروری در بارداری دوقلو
طبق راهنمای NICE، تعیین نوع جفت (کوریونیسیتی) باید در سونوگرافی سه ماهه اول، معمولاً همزمان با سونوگرافی NT در هفتههای ۱۱ تا ۱۴، انجام شود؛ چون برنامه مراقبت و دفعات سونوگرافی بر اساس آن تعیین میشود. مادران باردار دوقلو به ویزیتهای مکررتر، سونوگرافیهای رشد دورهای و پیگیری فشار خون و آزمایشها نیاز دارند و بهتر است زیر نظر تیم آشنا با مراقبت بارداری پرخطر باشند.
خلاصه مقاله
- هیچ غذا، معجون یا روش خانگی ثابتشدهای برای دوقلوزایی وجود ندارد.
- سابقه خانوادگی در خانواده مادر، سن مادر، تعداد زایمانها و درمانهای ناباروری عوامل اصلیاند.
- برای دوقلو شدن، ژنهای مادر اهمیت دارد؛ پدر فقط میتواند این تمایل را به دخترش منتقل کند.
- داروهای باروری فقط برای درمان ناباروری و زیر نظر پزشک مصرف میشوند.
- بارداری دوقلو پرخطر است و نیاز به مراقبت تخصصی دارد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- پیش از اقدام به بارداری برای ویزیت و مشاوره؛
- اگر زیر ۳۵ سال هستید و پس از یک سال، یا بالای ۳۵ سال هستید و پس از شش ماه رابطه منظم باردار نشدهاید؛
- اگر قاعدگیهای نامنظم دارید؛
- اگر در سونوگرافی بارداری دوقلو تشخیص داده شده است، برای تعیین نوع جفت و برنامه مراقبت؛
- در بارداری دوقلو در صورت درد یا انقباض منظم شکم، خونریزی یا نشت آب، سردرد شدید، تاری دید، تورم ناگهانی صورت و دستها یا افزایش ناگهانی و سریع حجم شکم، فوراً مراجعه کنید.
سؤالات متداول درباره دوقلوزایی
برای دوقلوزایی چیکار کنیم؟
روش طبیعی و خانگی ثابتشدهای وجود ندارد. عوامل مؤثر بیشتر ژنتیکی و مربوط به سن و سابقه بارداریاند. بهترین کار آمادگی برای یک بارداری سالم با مصرف اسید فولیک، کنترل وزن و ویزیت پیش از بارداری است.
ژن دوقلویی از مادر است یا پدر؟
برای دوقلو باردار شدن یک زن، ژنهای خود او مهم است. پدر میتواند تمایل ژنتیکی به دوقلوزایی را به دخترانش منتقل کند، اما بر احتمال دوقلو شدن بارداری همسرش اثری ندارد.
آیا معجون برای دوقلو باردار شدن وجود دارد؟
خیر. هیچ معجون یا ترکیب گیاهی اثر ثابتشدهای ندارد و برخی ممکن است در اوایل بارداری ایمن نباشند.
آیا با قرص کلومیفن یا لتروزول میتوان دوقلو باردار شد؟
این داروها احتمال چندقلویی را بالا میبرند، اما فقط برای درمان ناباروری و زیر نظر پزشک تجویز میشوند. مصرف خودسرانه آنها خطرناک است.
چگونه دوقلو دختر و پسر داشته باشیم؟
دوقلوی دختر و پسر همیشه غیرهمسان است و جنسیت هر جنین تصادفی تعیین میشود. روشی برای انتخاب آن وجود ندارد.
آیا بارداری دوقلو خطرناک است؟
بارداری دوقلو پرخطر محسوب میشود و احتمال زایمان زودرس، پرهاکلامپسی و دیابت بارداری در آن بیشتر است. با مراقبت تخصصی منظم، بسیاری از این خطرها قابل پایش و مدیریت است.
مشاوره و مراقبت تخصصی بارداری دوقلو
اگر هنوز برایتان سؤال است که برای دوقلوزایی چیکار کنیم یا اینکه سابقه خانوادگی شما چه معنایی دارد، بهتر است حضوری مشورت کنید. دکتر فروهر دارابی، متخصص زنان و زایمان با فلوشیپ پریناتولوژی (طب مادر و جنین)، در مطب خود در بلوار کشاورز تهران، هم مشاوره پیش از بارداری و هم مراقبت از بارداریهای دوقلو و پرخطر را انجام میدهند. اگر قصد بارداری دارید یا بارداری دوقلوی شما تأیید شده است، میتوانید از صفحه رزرو نوبت وقت ویزیت بگیرید.
این مقاله صرفاً جنبه آموزشی دارد و جایگزین معاینه و مشاوره حضوری با پزشک نیست.
بازبینی علمی: دکتر فروهر دارابی




[…] کرد. اگر این موضوع برایتان مهم است، میتوانید درباره برای دوقلوزایی چیکار کنیم؟ و عواملی که ممکن است با دوقلویی ارتباط داشته باشند، […]
[…] شانس بارداری دوقلو نیز سؤال داشته باشد و بخواهد بداند برای دوقلوزایی چیکار کنیم که در این مقاله به بررسی تمام موارد اشاره نموده […]