آگاهی از علائم خطر بارداری به مادر کمک می‌کند تا در زمان مناسب برای ارزیابی وضعیت خود و جنین اقدام کند. بارداری معمولاً با تغییرات جسمی مختلفی همراه است، اما همه علائم را نمیتوان بخشی طبیعی از این دوران دانست. بعضی نشانه ها ممکن است به بررسی پزشکی نیاز داشته باشند و برخی دیگر، حتی اگر برای اولین بار ظاهر شوند، نباید تا نوبت بعدی مراقبت بارداری نادیده گرفته شوند.
اهمیت توجه به این علائم در بارداری پرخطر بیشتر است؛ زیرا در این شرایط ممکن است احتمال بروز بعضی عوارض افزایش پیدا کند یا مادر به مراقبت و پایش دقیق تری نیاز داشته باشد.
در ادامه، مهم ترین علائم خطر بارداری، زمان مراجعه به پزشک و نکات مربوط به پیگیری بارداری پرخطر را بررسی می‌کنیم.
علائم خطر بارداری که مراجعه‌ی فوری می‌خواهند
برخی علائم در دوران بارداری نیازمند مراجعه فوری هستند و نباید برای برطرف شدن خودبه خودی آن ها صبر کرد. شدت علامت، سن بارداری، سابقه پزشکی مادر و همراهی آن با نشانه های دیگر میتواند در ارزیابی وضعیت مؤثر باشد؛ بااین‌حال، در صورت مشاهده علائم هشداردهنده جدی، نباید مراجعه را به دلیل خفیف بودن درد یا نداشتن سابقه بیماری به تأخیر انداخت. مهم ترین علائمی که باید جدی گرفته شوند عبارت‌اند از:
- خونریزی واژینال: به‌ویژه خونریزی شدید، خونریزی همراه با درد یا دفع لخته.
- درد شدید یا مداوم شکم: به‌خصوص اگر ناگهانی باشد یا با سرگیجه، ضعف یا خونریزی همراه شود.
- کاهش یا توقف حرکات جنین: پس از زمانی که حرکات جنین به‌طور معمول احساس می‌شوند و الگوی آن‌ها شکل گرفته است.
- سردرد شدید و اختلال بینایی: به‌ویژه سردردی که برطرف نمی‌شود یا با تاری دید، دیدن جرقه‌های نورانی یا درد بالای شکم همراه است.
- تب و علائم عفونت: به‌خصوص تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، لرز یا بدحالی قابل‌توجه.
- تنگی نفس ناگهانی، درد قفسه سینه یا غش: این علائم نیازمند ارزیابی اورژانسی هستند.
- خروج ناگهانی مایع از واژن: ممکن است نشانه پارگی کیسه آب باشد و باید بررسی شود.
- تشنج یا کاهش سطح هوشیاری: نیازمند دریافت کمک اورژانسی است.
اگر هرکدام از این نشانه ها شدید است یا با بد حالی قابل توجه همراه شده، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد. در موارد مشکوک به عارضه جدی، منتظرماندن برای تماس با پزشک یا رسیدن زمان ویزیت معمول مناسب نیست.
در کنار توجه به علائم هشداردهنده، پیگیری منظم وضعیت مادر و جنین نیز اهمیت دارد. آشنایی با اصول مراقبت های دوران بارداری به مادر کمک می کند تغییرات مهم این دوران را بهتر بشناسد و بررسی‌های ضروری را در زمان مناسب انجام دهد.
خونریزی و درد شکم
خونریزی واژینال و درد شکم از علائم خطری هستند که در دوران بارداری باید به آن ها توجه کرد. علت این نشانه ها می تواند متفاوت باشد و صرف مشاهده آن‌ها به معنای وجود یک عارضه جدی نیست؛ بااین‌حال، تشخیص علت به بررسی وضعیت مادر و سن بارداری نیاز دارد.
لکه بینی یا خونریزی ممکن است در اوایل بارداری به دلایل مختلفی رخ دهد، اما نباید بدون ارزیابی پزشکی طبیعی تلقی شود. خونریزی شدید، دفع لخته، خونریزی همراه با درد شکم یا شانه، سرگیجه و ضعف به‌ویژه نگران‌کننده است و نیاز به مراجعه فوری دارد. حتی در صورت لکه بینی خفیف، بهتر است برای تعیین زمان و نحوه بررسی با پزشک تماس گرفته شود.
درد خفیف و گذرا ممکن است به تغییرات طبیعی بدن مربوط باشد؛ اما درد شدید، مداوم یا رو به افزایش، به‌خصوص اگر با خونریزی، انقباض های منظم، کمردرد یا خروج مایع از واژن همراه باشد، باید سریع بررسی شود. در اوایل بارداری نیز درد یک طرفه شکم همراه با خونریزی، درد شانه یا احساس غش میتواند از نشانه های بارداری خارج رحمی باشد.
در صورت بروز درد شدید یا خونریزی قابل توجه، مراجعه به اورژانس را به تأخیر نیندازید و برای تشخیص علت، خودسرانه دارو مصرف نکنید.
کاهش حرکات جنین
توجه به حرکات جنین در بارداری پرخطر اهمیت ویژه‌ای دارد؛ اما کاهش حرکت، حتی در بارداری ای که تاکنون بدون مشکل بوده، نیازمند بررسی است. حرکات جنین یکی از نشانه هایی است که مادر میتواند از طریق آن تغییرات وضعیت جنین را متوجه شود. حرکات معمولاً بین هفته‌های ۱۶ تا ۲۴ بارداری احساس می‌شوند؛ زمان شروع آن‌ها در بارداری های مختلف متفاوت است. با پیشرفت بارداری، مادر به الگوی حرکتی جنین خود آشناتر می‌شود.
اگر جنین نسبت به الگوی معمول خود کمتر حرکت می‌کند، حرکاتش تغییر محسوسی داشته یا حرکت آن متوقف شده است، باید فوراً با واحد زایمان یا مرکز درمانی مربوط به بارداری تماس گرفت و برای ارزیابی مراجعه کرد. برای بررسی کاهش حرکات جنین نباید تا روز بعد یا نوبت بعدی سونوگرافی صبر کرد. همچنین، استفاده از دستگاه‌های خانگی شنیدن ضربان قلب جنین جایگزین ارزیابی پزشکی نیست. پزشک بر اساس سن بارداری و شرایط مادر ممکن است ضربان قلب جنین را بررسی کند و در صورت لزوم، پایش یا سونوگرافی بیشتری انجام دهد.
سونوگرافی داپلر برای ارزیابی جریان خون مادر و جنین مورد استفاده قرار می گیرد. این بررسی در بارداری های پرخطر اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. برای اطلاعات بیشتر راجب این نوع سووگرافی و انجام آن، صفحه سونوگرافی داپلر را مطالعه کنید.
سردرد شدید، تاری دید و تورم
سردرد شدید یا مداوم، تاری دید و تورم ناگهانی صورت و دست‌ها از علائم خطر برای بارداری هستند و باید جدی گرفته شوند؛ به‌ویژه اگر در نیمه دوم بارداری ظاهر شوند. این نشانه ها ممکن است با پره اکلامپسی یا مسمومیت بارداری ارتباط داشته باشند؛ عارضه ای که با افزایش فشارخون پس از هفته بیستم بارداری بروز می‌کند و در صورت تشخیص‌ندادن به‌موقع میتواند سلامت مادر و جنین را به خطر بیندازد. علائم هشداردهنده ای که جدی گرفت و فورا به پزشک مراجعه کرد عبارت‌اند از:
- سردرد شدید و ماندگار که با استراحت برطرف نشود
- تاری دید، دیدن جرقه های نورانی یا لکه های جلوی چشم
- تورم ناگهانی یا قابل توجه صورت و دست ها
- درد در قسمت بالای شکم، به‌ویژه زیر دنده‌ها.
- تنگی نفس یا احساس ناخوشی شدید.
در صورت بروز این علائم، ارزیابی فوری پزشکی ضروری است. پره اکلامپسی در ابتدا علائم واضحی ندارد؛ به همین دلیل، اندازه‌گیری فشارخون و انجام بررسی‌های توصیه شده در مراقبت های دوران بارداری اهمیت دارد.
تب و علائم عفونت در بارداری
افزایش دمای بدن، به خصوص تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر، در دوران بارداری نیازمند بررسی پزشکی است. تب ممکن است نشانه عفونت باشد و علت آن باید مشخص شود؛ به‌ویژه اگر با لرز، درد شکم، استفراغ شدید یا علائم ادراری همراه باشد. برخی نشانه هایی که حتما به پزشک مراجعه بشود شامل موارد زیر هستند:
- تب: دمای بدن ۳۸ درجه سانتی گراد یا بالاتر، به ویژه همراه با لرز یا بد حالی
- علائم عفونت ادراری: سوزش یا درد هنگام ادرار، تکرر ادرار همراه با ناراحتی یا درد زیر شکم
- نشانه‌های احتمالی عفونت کلیه: تب و لرز همراه با درد پهلو، تهوع یا استفراغ.
- تغییرات غیرطبیعی ترشحات واژینال: ترشحات بدبو یا تغییر واضح در ترشحات همراه با خارش، سوزش یا درد.
- احتمال پارگی کیسه آب: خروج ناگهانی مایع از واژن یا نشت مداوم مایع که با ترشحات معمول تفاوت دارد.
وجود هرکدام از این علائم میتواند به بررسی نیاز داشته باشد. در صورت تب بالا، بدحالی شدید، درد قابل‌توجه یا احتمال پارگی کیسه آب، مراجعه فوری ضروری است. همچنین نباید مصرف آنتی بیوتیک یا داروهای دیگر را بدون نظر پزشک آغاز کرد؛ زیرا انتخاب درمان به علت علائم و شرایط بارداری بستگی دارد.
پیگیری در بارداری پرخطر
بارداری پرخطر به شرایطی گفته می‌شود که در آن احتمال بروز عوارض برای مادر، جنین یا هر دو بیشتر از حد معمول است یا برای حفظ سلامت آن ها به مراقبت و پایش دقیق‌تری نیاز وجود دارد. این وضعیت ممکن است از ابتدای بارداری مشخص باشد یا در طول آن، به‌دنبال بروز یک مشکل جدید تشخیص داده شود. برخی از عواملی که در ارزیابی خطر بارداری مؤثر هستند. شامل موارد زیر میباشد:
- سابقه پره‌اکلامپسی یا فشارخون بارداری
- ابتلا به بیماری‌هایی مانند فشارخون بالا، دیابت یا بعضی بیماری‌های قلبی و کلیوی
- بارداری چندقلویی
- بروز مشکلاتی در رشد جنین، جفت یا مایع آمنیوتیک
- سابقه برخی عوارض مهم بارداری، مانند زایمان زودرس
- بروز عوارضی مانند فشارخون بالا یا دیابت بارداری در بارداری فعلی
وجود یک عامل خطر به تنهایی به معنای قطعی‌بودن عارضه نیست. میزان خطر و برنامه مراقبتی باید با توجه به شرایط فردی، سابقه پزشکی مادر، سن بارداری و نتایج معاینات تعیین شود. در مدیریت بارداری پرخطر، پزشک ممکن است بر اساس شرایط مادر و جنین، موارد زیر را در برنامه مراقبتی قرار دهد:
- ویزیت های منظم و ارزیابی وضعیت مادر: بررسی فشارخون، علائم جدید و وضعیت بیماری‌های زمینه‌ای
- آزمایش های موردنیاز: برای بررسی مشکلات احتمالی و پایش وضعیت سلامت مادر
- سونوگرافی های هدفمند: برای ارزیابی رشد جنین، وضعیت جفت، مایع آمنیوتیک یا سایر مواردی که بر اساس شرایط بارداری ضرورت دارند
- پایش سلامت جنین: در صورت نیاز، با روش هایی مانند ثبت ضربان قلب جنین یا بررسی جریان خون با داپلر
- تعیین برنامه ادامه بارداری و زایمان: متناسب با نتایج ارزیابی ها و احتمال بروز عوارض
نکته مهم این است که مراقبت منظم در بارداری پرخطر، جایگزین مراجعه فوری هنگام بروز علائم هشداردهنده نیست. حتی اگر نتایج بررسی‌های قبلی طبیعی بوده باشند، ظهور علائم جدید ممکن است به ارزیابی مجدد نیاز داشته باشد.
در مطب دکتر فروهر دارابی، بارداری پر خطر با ویزیت منظم، کنترل فشار خون و قند، و در صورت نیاز سونوگرافی رشد و داپلر پیگیری می‌شود. اگر سردرد شدید، خونریزی یا کم شدن حرکت جنین دارید، تا نوبت بعدی صبر نکنید و همان روز تماس بگیرید.
هنگام دیدن علائم خطر در بارداری به کجا مراجعه کنیم؟
محل مراجعه، به علائم خطر، شدت آن ها و سن بارداری بستگی دارد. شناخت مسیر مناسب مراجعه میتواند از تأخیر در ارزیابی جلوگیری کند.
در صورت علائم اورژانسی: مانند خونریزی شدید، درد شدید شکم، تشنج، غش، تنگی نفس ناگهانی یا سردرد شدید همراه با اختلال بینایی، باید فوراً به اورژانس یا مرکز درمانی مجهز به خدمات مامایی مراجعه کرد.
در صورت کاهش حرکات جنین: با واحد زایمان یا مرکز درمانی مسئول مراقبت بارداری تماس بگیرید و بدون تأخیر برای بررسی مراجعه کنید.
در صورت لکه‌بینی، تب یا علائم جدید و نگران‌کننده: حتی اگر شدت علائم زیاد نیست، برای تعیین فوریت ارزیابی با پزشک یا مرکز مراقبت بارداری تماس بگیرید.
برای پیگیری بارداری پرخطر بدون علائم اورژانسی: مراجعه برنامه‌ریزی شده به متخصص زنان و زایمان یا متخصص طب مادر و جنین میتواند به ارزیابی عوامل خطر و تنظیم برنامه مراقبتی کمک کند.
اگر دسترسی سریع به پزشک خود ندارید، برای علائم جدی منتظر پاسخ‌گویی او نمانید و به مرکز درمانی مراجعه کنید. در هر مراجعه نیز سن بارداری، داروهای مصرفی، سابقه بیماری‌ها و نتایج آزمایش‌ها و سونوگرافی‌های قبلی را در اختیار کادر درمان قرار دهید.
پیگیری سلامت مادر و جنین در طول بارداری، به ویژه در صورت وجود عوامل خطر، باید بر اساس شرایط هر فرد انجام شود. آشنایی با دکتر فروهر دارابی، متخصص زنان و زایمان میتواند نقطه شروعی برای شناخت مسیر مراقبت های مرتبط با بارداری باشد.
جمع‌بندی
شناخت علائم خطر بارداری به مادر کمک می‌کند تا تغییرات نگران‌کننده را به‌موقع تشخیص دهد و برای ارزیابی پزشکی اقدام کند. خونریزی، درد شدید شکم، کاهش حرکات جنین، سردرد شدید همراه با تاری دید، تب و خروج مایع از واژن از نشانه‌هایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند.
در بارداری پرخطر، پیگیری منظم وضعیت مادر و جنین و تنظیم برنامه مراقبتی متناسب با شرایط فردی اهمیت زیادی دارد. بااین‌حال، هیچ برنامه مراقبتی یا بررسی قبلی نمی‌تواند ضرورت رسیدگی فوری به علائم هشداردهنده جدید را برطرف کند.
در صورت نیاز به ارزیابی وضعیت بارداری یا پیگیری عوامل خطر، می‌توانید برای رزرو نوبت دکتر فروهر دارابی، متخصص زنان و زایمان و طب مادر و جنین اقدام کنید. علائم جدی و ناگهانی نیازمند مراجعه فوری به مرکز درمانی هستند و نباید تا زمان ویزیت منتظر بمانند.
بدون دیدگاه